Powered by VipTek

Хронологија Народноослободилачке борбе 1941.

 


Događaji 1941


Jul


1. jul

Kominterna uputila depešu CK KPJ (slične depeše bile su upućene i drugim komunističkim partijama u Evropi) u kojoj se od KPJ zahteva da organizuje i predvodi oslobodilačku borbu kojom bi se pomogla borba sovjetskog naroda protiv fašitičkog osvajača.

Centralni komitet Saveza komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ) izdao proglas omladini Jugoslavije u kojem ih je pozvao da se „ujedine sa komunističkom omladinom u borbi protiv fašističkih okupatora, za oslobođenje naših naroda i za pobedu pravedne stvari Sovjetskog Saveza“.

Ustaše zapalile selo Suvaju, kod Gračaca i ubile 300 ljudi, žena i dece.


1/2. jul

Kod sela Gornje Trešnjevice Okružni komitet KPJ za Aranđelovac održao sastanak naom je formiran Štab Prvog šumadijskog partizanskog odreda - za komandanta odreda bio je određen Milan Blagojević, a za političkog komesara Nedeljko Žakula.


3. jul

Na Trusini iznad Dabrskog polja, nevesinjski ustanici razbili nekoliko stotina ustaša i domobrana, koji su pokušali da unište ustaničke zbegove i ovladaju ustaničkim područjem izeđu Dabrskog polja i Nevesinja. U ovim borbama poginuo je istaknuti ustaški emigrant Mijo Babić (1903-1941), komandant svih logora u NDH i „poglavnikov pobočnik“.

U Smederevskoj Palanci, na sastanku Okružnog komiteta KPJ za Pomoravlje, u prisustvu delegata Pokrajinskog komiteta KPJ Branka Krsmanovića i Petra Stambolića, formiran Štab Drugog šumadijskog partizanskog odreda - za komandanta odreda bio je određen Bogosav Marković, a za političkog komesara Tanasije Mladenović.


4. jul

U Beogradu, u vili Vladislava Ribnikara, održana sednica Politbiroa CK KPJ, pod rukovodstvom generalnog sekretara KPJ Josipa Broza Tita, na kojoj je odlučeno - da se sa sabotaža i diverzija pređe na opšti ustanak; da partizanski rat bude osnovna forma razvijanja ustanka; da ranije organizovane udarne grupe i veći broj komunista izađu na teren, obrazuju partizanske odrede i otpočnu dejstva; da se u partizanske odrede postave politički komesari kao predstavnici Partije i naroda; da se u pojedine pokrajine upute članovi CK KPJ sa izvanrednim ovlašćenjima u vezi sa organizacijom ustanka; da se pokrene organ Glavnog štaba NOP opdreda Jugoslavije i narodima Jugoslavije uputi poziv na ustanak (ovaj događaj kasnije se obeležavao kao Dan borca). Ovoj sednici su prisustvovali - Josip Broz Tito, Aleksandar Ranković, Ivo Lola Ribar, Milovan Đilas, Sreten Žujović i Svetozar Vukmanović.


5. jul

U Beogradu, na Banjici u kasarni bivšeg 18. pešadijskog puka „Kraljica Marija“, odlukom Uprave grada Beograda, a uz saglasnost Gestapoa, formiran zloglasni Banjički logor. Prvi logoraši, iz unutrašnjosti Srbije, dovedeni su 9. jula, a do 5. oktobra 1944. godine, kada je logor rasformiran, kroz njega je prošlo oko 250.000 ljudi od kojih je njih oko 30.000 streljano. Upravnik logora bio je Svetozar Vujković, bivši policijski agent.


7. jul

U Beloj Crkvi, kod Krupnja Rađevska četa Valjevskog partizanskog odreda, pod rukovodstvom komandira Žikice Jovanovića Španca, likvidirala kvinslišku žandarmerijsku patrolu koja je pokušala da rasturi narodni zbor (ovaj događaj kasnije se obeležavao kao Dan ustanka naroda Srbije).


9. jul

U Zagrebu ustaše streljale - dr. Božidara Adžiju (1890-1941), Ognjena Pricu (1899-1941), narodne heroje, Otokara Keršovanija (1902-1941) i još sedam članova KPJ, kao odmazdu za ubistvo ustaškog agenta (4. jula).


12. jul

Na planini Jelici, kod Čačka, formiran Čačanski partizanski odred „dr Dragiša Mišović“. Za komandanta odreda postavljen je Momčilo Radosavljević, a za političkog komesara Ratko Mitrović, narodni heroj.


13. jul

Gerilski odredi Crne Gore razoružali niz italijanskih karabinjerskih i žandarmeriskih stanica, a u borbi sa neprijateljem ubili i zarobili više italijanskih vojnika i zaplenili znatne količine ratnog materijala (ovaj događaj kasnije se obeležavao kao Dan ustanka naroda Crne Gore; za više informacija pogledati Trinaestojulski ustanak).

Gerilski odredi iz sela Godinja, Seoca, Boljevića, Krnjica i Virpazara, izvršili napad na italijanski garnizon u Virpazaru i posle kraće borbe ga zauzeli. U borbi je poginulo 6, ranjeo 15 i zarobljeno 51 italijanskih vojnika. Zaplenjeno je - 6 mitraljeza, 3 puško-mitraljeza, oko 60 pušaka i znatne količine municije i druge opreme, kao i hrane. Ustanici su imali jednog poginulog i dva ranjena borca. U Virpazaru je uspostavljena partizanska komanda mesta.

Gerilski odred iz sela Mišića i Đurmana napao italijansku finansijsku stanicu u Mišićima i u selu Spiču kod Bara, a Buljarički gerilski odred finansisku postaju u Buljarici. Posle kraćeg otpora predali su se bez borbe Reževičkom gerilskom odredu, dok su Karabinjeri iz Petrovca pobegli brodićem ka Baru. Tako je oslobođen deo Crnogorskog primorja od Miločera do Sutomora.


15. jul

U rejonu sela Košćela, kod Rijeke Crnojevića, gerilski odredi iz Gornjih Ceklina i Ljubotinja napali motorizovani bataljon italijanske divizije „Mesina“ i, posle osmočasovne borbe, potuno ga razbili i prinudili na predaju. Neprijatelj je imao oko 70 mrtvih, 110 ranjenih i oko 290 zarobljenih vojnika i ofcira. Zaplenjeno je - 16 mitraljeza, veliki broj puško-mitraljeza i pušaka, 4 topa, 6 minobacača, oko 500.000 metaka, nekoliko stotina revolvera, 30 kamiona, 20 motocikala i razne druge ratne opreme.


18. jul

U rejonu sela Brajića, na putu Budva-Cetinje, gerilski odredi iz šireg rejona Brajića iz zasede napali motorizovanu kolonu (jačine 20 kamiona, 6 tenkova, 7 motocikala i 1 putnički automobil) i posle višečasovne borbe naneli joj gubitke od 220 poginulih vojnika i oficira. Zaplenili 2 mitraljeza, 3 puško-mitraljeza, veći broj pušaka, 15 kamiona, 7 motocikala i uništili 1 tenk. Gerilci su imali 2 mrtva i 7 ranjenih.


20. jul

Posle trodnevnih borbi i pregovora italijanski bataljon 93. puka divizije „Mesina“ predao se ustanicima koji su zauzeli Berane. Poginulo je oko 70 italijanskih vojnika i oficira, a zarobljeno oko 700. Zaplenjeno je: 9 mitraljeza, 12 puško-mitraljeza, 23 minobacača i oko 800 pušaka. Prvog dana borbe poginuo je Miloš Mališić (1909-1941), narodni heroj.

Posle dvodnevne borbe i blokade, ustaničke jedinice iz Nedauksa, Zatona, Grančereva, Čeoča i Rasova, iz više pravaca, izvršile napad na italijanski garnizon (jedinicu iz sastava divizije „Mesina“) u Bijelom Polju. Posle višečasnovne borbe italijanska jedinica se predala. Neprijatelj je imao 2 mrtva, 10 ranjenih i oko 120 zarobljenih, dok su ustanici imali 3 ranjena borca. Zaplenjeno je: 2 mitraljeza, 6 puško-mitraljeza, jedan teški i nekoliko lakših minobacača, oko 150 pušaka i veliko skladište municije, hrane, odeće i obuće.

U oštrim borbama ustaničke snage (oko 2.000 boraca) zauzele Danilovgrad, a italijanski bataljon na Belanovici prinudili na predaju. Poginulo oko 14, a ranjeno oko 70 i zarobljeno oko 825 italijanskih vojnika i oficira. Zaplenjeno je - 14 topova, 18 minobacača, 12 mitraljeza, 50 puško-mitaljeza, oko 1.000 pušaka i mnogo druge opreme.


22. jul

Otpočeli organizovani napadi partizanskih jedinica u Sloveniji na okupatorske vojnike i objekte (ovaj događaj kasnije se obeležavao kao Dan ustanka naroda Slovenije).


27. jul

Gerilski odredi, pod rukovodstvom Štaba gerilskih odreda za srez Bosansko Grahovo i okolinu, praćeni stotinama seljaka zauzeli Drvar i Bosansko Grahovo, uništili žandarmerijske stanice Oštrelj, Manastir Rmanj, Potoke, Grkovce, zauzeli dvadesetak žandaremrijskih stanica i razbili nekoliko manjih odreda ustaša, žandarma i domobrana koji su pokušali da od Srnetice, duž železničke pruge, prodru u Drvar (ovaj događaj kasnije se obeležavao kao Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine).

Gerilski odredi i narod iz okoline Donjeg Lapca, zauzeli komunikacije koje su vodile ka Srbu, napali ustaško-žandarmerijsku stanicu u zauzeli Srb. Istog dana razrušili su prugu Knin-Drvar, kod sela Tiškovca i kod sela Klanca uništili kamion sa ustašama. Narednih dana ustanak se proširio na ostale krajeve Like (ovaj događaj kasnije se obeležavao kao Dan ustanka naroda Hrvatske).

U Beogradu, na uglu Južnog bulevara i Đerdapske ulice prilikom pripremanja akcija za rušenje radio-stanice, uhapšen član Politbiroa CK KPJ Aleksandar Ranković. U Gestapou je mučen i istog dana uveče prebačen u bolnicu u Vidinskoj ulici.

U Beogradu, u Masarikovoj ulici br. 3, grupa aktivista zapalila nemačku radionicu za opravke, skladišta rezervnih delova i garažu nemačkog automobilskog parka. Uništeno 19 vojnih teretnih i putničkih automobila, a jako oštećeno 10 autobusa.


28. jul

U srpskim selima kod Duvna ustaše otpočele dvodnevni pokolj u kome su pobile 248 ljudi, žena i dece.

U Livnu ustaše uhapsile oko 160 Srba i desetak Hrvata komunista.

U Ivanović jarku, kod Vojnića, ustaše ubile 180 ljudi.


29. jul


Bacanjem 160 Srba u Prološku jamu ustše otpočele masovni pokolj u srezu Livno. Za oko mesec dana u ovu i druge jame bačeno je preko 1.000 Srba.

Pripadnici udarnih oružanih grupa spasili Aleksandra Rankovića, člana Politbiroa CK KPJ, iz pritvoreničkog odeljenja Očne klinike u Vidinskoj ulici (danas ulica Džordža Vašingtona). Spasavanje organizovali i vodili članovi PK KPJ za Srbiju Đuro Strugar i Spasenija Cana Babović. Plan o rasporedu u bolnici dao Laza Grujić, student tehnike (pogledaj članak Spašavanje Aleksandra Rankovića iz zatvora 1941.).


30. jul

Partizanske grupe sa Kozare, praćene naoružanim narodom, izvršile prve akcije. Tog i idućeg dana su zauzele Bosanska Kostajnicu, napale Bosansku Dubicu i uništile postrojenja i žičaru rudnika uglja u Lješljanima, nekoliko žandarmerijskih stanica i na više mesta pokidale železničku prugu Prijedor-Bosanski Novi-Sunja.


31. jul

Na Bagljašu, kod Zrenjanina, kao odmazdu za paljenje žita, nemački vojnici streljali 90 rodoljuba, neđu kojima i člana Pokrajinskog komiteta KPJ za Vojvodinu Sonju Marinković (1916-1941), narodnog heroja.


Avgust



2. avgust

Partizani iz okoline Donjeg Lapca oslobodili su selo Boričevac i Donji Lapac. Ovo je bilo prvo sresko mesto oslobođeno u Hrvatskoj.

Član SKOJ-a Aleksandar Vojinović, bacio bombu na nemačke oficire u hotelu „Parku“ u Nišu.

U Sanskom Mostu, u žitnom magacinu i na polju „Šušnjar“, četa Zagrebačkog ustaškog bataljona streljala 800 talaca. Pokolj je nastavljen i idućih dana, tako da je u tom srezu ubijeno oko 3.000 Srba.


3. avgust

U Prijedoru i okolini ustaška Kvaternikova garda i Leteća žandarmerijska četa pobile oko 700 muškaraca, žena i dece, a idućih dana u selima Omarskoj i Piskavici još nekoliko stotina.

Ustaše poklale 1.260 Srba u Glinskoj crkvi i selu Prekopi.


4. avgust

U blizini Botaničke bašte u Zagrebu, šest članova SKOJ-a, pod rukovodstvom Slavka Komara, bacili su bombe na Ustašku „Sveučilišnu santiju“.

Ustaše opkolile srpsko selo Pribilovce, kod Čapljine, i ne našavši odrasle muškarce, sakupile sve žene i decu, njih 414. Posle dva dana bacile ih u jamu u selu Šurmancima. Idućih deset dana uhvatile i ubile još 168 stanovnika tog sela.


6. avgust

U Jajcu ustaše uhvatile člana Oblasnog vojnog komiteta za Bosansku krajinu Ivicu Mažara (1915-1941), narodnog heroja, koji je u tom kraju trebalo da organizuje ustanak i formira partizansku četu. Pošto su otkrile njegov indentitet, ustaše su ga streljale.


8. avgust

Na planini Kosmaju jače nemačke snage uništile jednu desetinu Kosmajskog NOP odreda. Među poginulima bio je i član Glavnog štaba NOP odreda Srbije Branko Krsmanović (1915-1941), narodni heroj.


10. avgust

Štampan prvi broj „Biletena Glavnog štaba NOPO Jugoslavije“ u ilegalnoj štampariji CK KPJ u Beogradu. Bilten je uredio komandant Glavnog štaba Josip Broz Tito, koji je tada ilegalno živeo u Beogradu.

Ustaničke snage iz Birča, pod rukovodstvom Obalsnog vojnog štaba za Tuzlanu oblast, posle osmočasovne borbe oslobodile Vlasenicu. Zarobljeno je 150, a poginulo ili ranjeno 80 neprijateljskih vojnika.


11. avgust

Grupa od 50 ustaša iz Stoca pobila i opljačkala sve stanovnike sela Čavaša, kod Ljubinja, ukupno 116 mškaraca, žena i dece.


14. avgust

Nemačka kaznena ekspedicija spalilo selo Skelu, kod Obrenovca. To je bila odmazda, zbog napada koji je Prva posavska četa Posavskog partizanskog odreda izvršila na jedan nemački automobil i ubila nemačkog komandanta Šapca i četiri nemačka vojnika. Na mestu borbe Nemci su streljali 50 političkih zatvorenika, koje su doveli iz beogradskog zatvora i još 15 seljaka iz Skele.

Iz Tuzle ustaška policija počela deportaciju Srba i Jevreja u koncentracioni logor Jasenovac. U prvom transportu nalazio se i Mitar Trifunović Učo (1880-1941), narodni heroj, i jedna od vodećih ličnosti radničkog pokreta u Bosni između dva rata. U tom je logoru kasnije streljan.


17. avgust

U Beogradu na Terazijama Nemci obesili pet rodoljuba. Obešeni su: Ratko Jevtić, iz sela Drlupe i Velimir Jovanović, iz sela Parcana, uhvaćeni kao partizani Kosmajskog odreda; Jovan Janković, beogradski omladinac, uhapšen pri pokušaju atentata na policijskog agenta; Svetislav Milin, obućarski radnik, koga je Gestapo uhapsio pod optužbom da priprema terorističke akcije i Milorad Pokrajac, učenik, uhapšen pri napadu na nemačkog narednika.

U Mariboru, ovog dana i sutradan, nemački vojnici streljali 13 rodoljuba, među kojima i sekretara Pokrajinskog komiteta KP Slovenije za Štrajersku i člana CK KP Slovenije Slavka Šlandera (1909-1941) i člana PK KPS za Štrajersku Slavu Klavoru (1921-1941), narodne heroje.


18. avgust

Na Drežničkoj gori, kod Užica, oko 500 nemačkih vojnika i fašistički nastrojenih Albanaca sa Kosova i Metohije opkolili i napali Prvu užičku četu Užičkog NOP odreda. Posle sedmočasovne borbe četa se probila uz gubitke od 5 mrtvih i 4 ranjena, nanevši neprijatelju gubitke od 22 mrtva i 24 ranjena. U toj borbi poginuli su i član Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju Milan Mijalković (1897-1941) i partijski rukovodilac Užičke čete Isidor Baruh (1910-1941), narodni heroji. Za odmazdu zbog pretrpljenih gubitaka, nemački vojnici spalili 40 kuća i pored puta Požega-Užice ubili i obesili 45 seljaka.


22. avgust

Ariljska četa Užičkog NOP odreda napala i zauzela Arilje i razoružala vod žandarma. Neprijatelj je imao gubitke od 2 mrtva i 7 ranjenih.

Iz zatvora u Sremskoj Mitrovici pobegla 32 politička zatvorenika, većinom članova KPJ. Organizaciju bekstva sproveli kaznionički komitet KPJ i Okružni komitet SKOJ-a za Srem (vidi: Beg iz Sremskomitrovačkog zatvora 1941.).


29. avgust

U Beogradu nemačke vlasti obrazovale vladu „Narodnog spasa“ generala Milana Nedića sa zadatkom da, pod nadzorom Upravnog štaba vojnog zapovednika Srbije i Gestapoa, organizuje oružane snage i sa nemačkim jedinicama uguše ustanak u Srbiji.


30. avgust

Na ulici u Novom Sadu grupa skojevaca ubila poznatog policijskog agenta Lasla Kolču Laciku.


Septembar


3. septembar

Valjevski NOP odred i četnički odredi Vlade Zečevića i Ratka Martinovića, posle trodnevnih borbi, zauzeli Krupanj, koji je branilo oko 500 nemačkih vojnika. Zarobljeno je 124, ubijeno 9, a ranjeno 30 nemačkih vojnika. Zaplenjeno: 22 mitraljeza, 8 automata, 7 minobacača, 40 pušaka, 10 pištolja, sanduk bombi, 300.000 metaka, 2 radio-stanice, 1 hiruška stanica, 12 motornih vozila, 2 magacina hrane, 200 pari odela i dr. Naši gubici: 6 mrtvih i 12 ranjenih. U Krupnju formirani Sreski NO odbor i Komanda grada.

Podrinjski NOP odred napao i zauzeo Bogatić koji su branili nemački vojnici i žandarmi. Ubijeno 80 nemačkih vojnika. Gubici Podrinjskog NOP odreda 15 mrtvih i 5 ranjenih.


5. septembar

U Beogradu, na sastanku između Milana Nedića i predstavnika Draže Mihailovića zaključen sporazum o zajedničkoj akciji radi uništenja partizana i „uspostavljanja reda i mira u zemlji“, o pomaganju stvaranja četničkih jedinica u Bosni i Crnoj Gori, o obostranoj izmeni predstavnika Nedićeve i Mihailoviće komande, kao i o potrebi da se o tome sporazumu obavesti nemački zapovednik, kako ne bi dolazilo do sukoba između njih i četnika.

U Vršcu, da ne bi živ pao u ruke neprijatelju, prilikom hapšenja izvršio samoubistvo sekretar OK KPJ za južni Banat Slavko Munćan (1910-1941), narodni heroj.


6. septembra

Delovi Drvarske brigade zauzeli Kulen-Vakuf, iz koga se, posle duže opsade i dvodnevnih borbi na spoljnim uporištima, evakusala neprijateljska posada i pod pretnjom smrtne kazne povukla sve muslimansko i hrvatsko stanovništvo iz grada i okoline. U toku probijanja posade prema Bihaću, delovi Drvarske brigade su zarobili jednu četu domobrana.

U selu Gričum, u Žumberku, u borbi protiv ustaša, ranjen je i zarobljen komandant NOP odreda "Matija Gubec" Vjećeslav Cvetko Flores (1917-1941), narodni heroj. Ustaše su ga krajem 1941. godine ubile.


7. septembar

U Alipašinom Mostu i okolini ustaše pohvatale oko 60 Srba među kojima nekoliko žena i dece, zatvorili ih u jednu kuću u selu Reljevu, kod Sarajeva, i zapalili.


9. septembar

Na Hajdučkom bregu, na Fruškoj gori, po odluci Okružnog komiteta KPJ za Srem, formiran Fruškogorski NOP odred.


11. septembar

U selu Rakovom Potoku, kod Zagreba, ustaše streljale člana Mesnog komiteta KPH za Zagreb Nikolu Šakića (1916-1941), narodnog heroja.


11/12. septembar

Delovi Užičkog NOP odreda napali nemačku posadu i žandarme u Bajinoj Bašti. Napad četnika s leđa prinudio partizane da se povuku ka Rači, što je omogućilo nemačkoj posadi, koja se nalazila pred uništenjem, da se izvuče ka Užicu. Zbog dolaska I užičke čete četnici su pobegli, a partizanske jedinice 12. septembra ušle u Bajinu Baštu, gde je formirana Komanda mesta i uspostavljena narodna vlast.


12. septembar

Kod sela Zlota, blizu Zaječara, nemački vojnici uhvatili sekretara OK KPJ za Zaječar Milenka Brkovića Crnog (1912-1941), narodnog heroja, koga su 18. septembra obesili na Kraljevici kod Zaječara.


14. septembar

U Zagrebu, u Vrbanićevoj ulici, udarna grupa ručnim bombama ranila 12 ustaša. Tom prilikom je uhvaćen rukovodilac udarne grupe, član Rejonskog komiteta KPH za Zagreb Rudolf Kroflin (1916-1941), narodni heroj. On je posle zverskog mučenja, umro u ustaškom zatvoru.


16. septembar

Generalni sekretar KPJ i komandant Glavnog štaba NOP odreda Jugoslavije Josip Broz Tito, članovi CK KPJ i GŠ NOP odreda Jugoslavije otišli iz Beograda na oslobođenu teritoriju zapadne Srbije da neposredno rukovode ustankom.

Načelnik Štaba nemačke Vrhovne komande izdao naređenje za ugušivanje komunističkog ustaničkog pokreta u okupiranim oblastima ističući: da su se dosadašnje mere pokazale nedovoljnim, te je Hitler naredio da se najoštrijim merama, neobičnom surepošću pokret uguši u najkraćem roku; da se za život jednog nemačkog vojnika kazni smrću 50-100 komunista, vodeći računa da i način izvršenja kazne bude zastrašujući.

U Jajcu i okolnim selima ustaška 16. četa pohapsila oko 200 Srba. Pošto je nemački komandant izdvojio službenike potrebne za rad karbida, ustaše su ostalih 158 Srba pobile kod mosta na Vrbasu u selu Podmilačju.


17. septembar

Na Skopskoj Crnoj gori, u Makedoniji, od Makedonaca, Srba, Turaka i Albanaca formiran Skopski NOP odred.


18. septembar

Komandant GŠ NOP odreda Jugoslavije Josip Broz Tito stigao iz Beograda u selo Robaje, kod Valjeva, na slobodnu teritoriju zapadne Srbije.


19. septembar

U selu Struganik, kod Valjeva, održan sastanak između komadanata GŠ NOP odreda Jugoslavije Josipa Broza Tita i komandanta četničkih odreda pukovnika Dragoljuba Draže Mihailovića. Pod izgovorom da još nije vreme, Draža Mihailović odbacio predlog Josipa Broza Tita o zajedničkoj borbi partizana i četnika protiv nemačkog okupatora. Jedino je došlo do usmenog sporazuma o nenapadanju i o „lojalnom“ ponašanju četnika prema partizanima.

U Jajincima, kod Beograda streljan 61 zatočenik iz Banjičkog logora. Tada je streljana i prva grupa od 20 žena-zatočenica logora. Među streljanim logorašicama, nalazile su se: Rašela Baruh-Simić (1914-1941), Marijana Gregoran (1921-1941), Ljubica Velebit (1912-1941), Fatima Pejović i Juliška Salaj, tekstilne radnice iz Beograda; Kornelija Sende-Popović (1911-1941) i Marija Pajić (1920-1941), studenti medicine iz Beograda; Jovanka Radaković (1912-1941), profesor iz Beograda; Milica Mihajlica (1922-1941) i Vasilija Cica Stamenković (1924-1941), krojačke radnice iz Beograda i dr.


22. septembar

Jedinice Podrinjskog, Valjevskog i Posavskog NOP odreda u 23:00 časa obnovile napad na Šabac i prodrle do centra grada, odakle su sutradan, protivnapadom svežih snaga nemačke 342. pešadijske divizije, odbačene na početne položaje.

Delovi Užičkog NOP odreda ušli u Požegu, koju su nemački vojnici predali četnicima. Četnici su pri nailasku partizanskih jedinica većim delom razbežali, a delom ostali u gradu pasivni.


24. septembar

Užički NOP odred ušao u Užice, koje su nemački vojnici 21. septembra napustili i predali četnicima. Partizanima je, pored ostalog palo u ruke: fabrika oružja i municije, fabrika tekstila, fabika kože, filijala Narodne banke sa 55 miliona dinara, oko 100 raznih motornih vozila i desetine vagona pešadijske i artiljeriske municije i pogonskog materijala.

U Šapcu delovi nemačke 342. nemačke divizije, uz pomoć tamošnjih jedinica, preduzeli pretresanje i hapšenje. Do 27. septembra uhapsili 6.418 lica od 14 do 70 godina i 200 odmah streljali, uništavajući i pljačkajući imovinu stanovništva. Uhapšene građane nemački vojnici naterali da trče 20 kilometara do dela Jarka, kod Sremske Mitrovice, gde je podignut koncentracioni logor. Uz put ubijali sve one koji fizički nisu mogli da izdrže pakleni tempo trčanja.


25. septembar

U selu Slatini delovi Kosmajskog NOP odreda odbili napad jednog Nedićevog odreda i u protiv napadu ga gonili sve do Sopota. U borbi poginuo zamenik komandanta Kosmajskog NOP odreda Rade Jovanović (1904-1941), narodni heroj.

U borbi kod Šapca poginuo politički komesar Podrinskog NOP odreda Mika Mitrović Jarac (1912-1941), narodni heroj.


26. septembar

U selu Stolicama, kod Krupnja pod rukovodstvom generalnog sekretara KPJ i komandanta GŠ NOP odreda Jugoslavije Josipa Broza Tita održano vojno savetovanje na kome su učestvovali neki članovi Politbiroa CK KPJ, predstavnici vojnih i partijskih rukovodstava iz Srbije, Hrvatske, Slovenije, BiH i komandanti najbližih NOP odreda iz Srbije. Na savetovanju su uopštena iskustva, razmotrena pitanja dalje oslobodilačke borbe i donete odluke veoma značajne za učvršćenje i razvijanje NOB-a; formirati glavne štabove u pokrajinama gde oni do tada nisu postojali, a Glavni štab NOP odreda Jugoslavije preimenovati u Vrhovni štab NOP odreda Jugoslavije; preći na čvršće i jedinstvenije vojne formacije i posvetiti službama (intendantskoj, sanitetskoj i drugim) veću pažnju; obrazovati nove slobodne teritorije i nastaviti rad na jačanju političkog jedinstva naroda u borbi protiv okupatora, te veću pažnju pokloniti formiranju NO odbora kao nosilaca istinske narodne vlasti.


27. septembar

U oslobođenom Užicu formiran Radnički partizanski bataljon. On je, pored proizvodnje i obezbeđenja grada, uzimao učešća i u borbenim dejstvima ostalih jedinica Užičkog NOP odreda.


29. septembar

Jedinice Čačanskog NOP odreda, u sadejstvu sa jedinicama Kragujevačkog NOP odreda, zauzele Gornji Milanovac i zarobile četu nemačkih vojnika i žandarma. Istog dana u gradu formiran gradski NO odbor.

Otpočele operacije nemačke 342. pešadijske divizije sa težištem na komunikaciji Šabac-Loznica (početak Prve neprijateljske ofanzive).

Delovi Požarevačkog NOP odreda zauzeli Petrovac na Mlavi koji su branili žandarmi i nedićevci.

Posle dvočasovne borbe kod sela Sikola, blizu Negotina, Krajinski četnički odred i žandarmi razbili Krajinski NOP odred. U borbi poginuo politički komesar ovog odreda Ljubomir Nešić (1918-1941), narodni heroj i još 10 boraca.

U severnoj Mačvi nemački vojnici pohvatali oko 800 seljaka i odveli u logor u selu Jarak, kod Sremske Mitrovice. Uz put pobili oko 500 ljudi.


30. septembar

U Zagrebu, ma uglu Zvonimirove i Vrbanićeve ulice, udarna grupa napala četiri nemačka avijatičara: dvojicu ubila i jednog ranila.

U blizini Ljubljane, u borbi protiv nemačkih vojnika, poginuo komandir Rašičke partizanske čete Maks Pečar (1907-1941), narodni heroj.


Oktobar


1. oktobar

Čačanski NOP odred napao i zauzeo Čačak koji su branili 1. bataljon 749. puka nemačke 717. pešadijske divizije i vod žandarma. Nemačka posada pod zaštitom avijacije povukla se u pravcu Kraljeva, ali nije uspela da izvuče jednu kompletnu bateriju 75 mm, koja je pala u ruke partizanskim jedinicama; pored toga zaplenjen je jedan avion na pomoćnom aerodromu.


2. oktobar

U Zagrebu vlada ustaške NDH izdala zakonsku odredbu: za jednog ubijenog ustašu streljaće se deset komunista.


3. oktobar

Kod sela Jasenka, blizu Ogulina, partizani Drežničkog partizanskog odreda napali motorizovanu kolonu italijanskog 74. puka i naneli joj gubitke od 36 mrtvih vojnika i 3 uništena kamiona.

Između sela Lisičine i sela Kuzme, kod Podravske Slatine, partizanske grupe razbile i prinudile na povlačenje preko 400 ustaša koje su krenule da popale ta sela. Partizani su oslobodili 14 talaca koje su ustaše vodile sa sobom.


5. oktobar

Četnici Draže Mihailovića napali delove Užičkog partizanskog odreda u Požegi. Posle borbe, koja je vođena celu prethodnu noć, četnici zauzeli Požegu. Istog dana Štab Užičkog partizanskog odreda, sklopio sa četničkom komandom u Požegi sporazum o neometanom prolazu kroz Požegu, slobodnom radu na organizovanju partizana i četnika, slobodi obostrane propagande u duhu borbe protiv neprijatelja i drugo.

Na ulici u Novom Sadu, u borbi protiv mađarskih agenata, poginuo član Sekretarijata Pokrajinskog komiteta KPJ za Vojvodinu Radivoj Ćirpanov Ćira (1909-1941), narodni heroj.


9. oktobar

U blizini Kovina nemačka policija streljala 180 Jevreja.


10. oktobar

U šumi Prolomu, na Baniji, u borbi protiv ustaša, poginuo član Biroa SK KPH za Glinu Josip Marjanović Joso (1905-1941), narodni heroj.


11. oktobar

Prema odluci Pokrajinskog komiteta KPJ za Makedoniju, Prilepski partizanski odred (podeljen u tri grupe) izvršio napad na policisku stanicu, zatvor, poštu i telefonska postrojenja u Prilepu (ovaj dan slavio se kao Dan ustanka naroda Makedonije).


12. oktobar

U neposrednoj blizini Kumanova formiran Kumanovski partizanski odred. On je podeljen u dve grupe: Kozjak i Karadag. Grupe su noću 12. oktobra krenule u određene rejone dejstava: prva na planinu Kozjak, a druga na Skopsku Crnu goru.

U Bečeju mesna skojevska grupa ubila na ulici mađarskog žandarmerijskog islednika Šandora Medvea.


14. oktobar

U Trogiru italijanski vojnici streljali člana MK SKOJ-a za Split Matu Golema (1923-1941), narodnog heroja, i još 11 splitskih rodoljuba.

Kod sela Belanovaca, kod Kumanova bugarska policija razbila grupu „Karadag“ Kumanovskog NOP odreda. U borbi su, između ostalih, poginuli narodni heroji: Borko Menkov (1919-1941), komandant grupe, Pero Georgiev Čičo (1918-1941), politički komesar i Bajram Šabani (1920-1941), borac te grupe.


15. oktobar

Draža Mihailović, u svojstvu komandanta četničkih odreda jugoslovenske vojske, obrazovao Komandu četničkih odreda za Crnu Goru, a u Bosnu, Hercegovinu, Liku, Gorski kotar i Kordun uputio grupe oficira da rade na formiranju novih i učvršćenju postojećih četničkih jedinica radi borbe protiv NOP-a.

U Sarajevu i drugim mestima Bosne po nalogu nemačkog okupatora, policija i ustaše pohapsile sve preostale Jevreje (uključujući i one koji su već bili prešli na katoličku veru) i otpočele njihovo prebacivanje u logore u Nemačku.


16. oktobar

Ojačani Treći bataljon 749. puka nemačke 717. pešadijske divizije iz Kragujevca, posle dvodnevnih borbi duž komunikacije Kragujevac-Gornji Milanovac, po drugi put prodro u Gornji Milanovac, skoro ga potpuno uništio i spalio i pohapsio oko 130 talaca.


16/17. oktobar

Plašeći se opkoljavanja i uništenja jedinice okupatorskih garnizona u Žabljaku i Šavniku su se povukle u [[[Nikšić]]. Sutradan delovi Durmitorskog NOP odreda ušli u Žabljak i Durmitor i obrazovali komande mesta.


17. oktobar

U Tuzli podlegao ranama instruktor Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu Mahmut Bušatlija (1915-1941), narodni heroj, koji je prethodnog dana ranjen u sukobu sa žandarmima kod Gornje Tuzle, pri pokušaju da se sa 6 komunista probije iz Tuzle na slobodnu teritoriju radi obilaska NOP odreda.


18. oktobar

Kod Jelina duba, na putu Podgorica-Kolašin, jedinice Zetskog NOP odreda jačine oko 300 boraca iz zasede napale i uništile italijansku auto-kolonu od 43 kamiona, i tom prilikom ubile i ranile oko 150 vojnika, a zarobile 64. Partizani su imali jednog mrtvog i jednog ranjenog borca.

Kod sela Vraćevšnice jedinice Kragujevačkog i Čačanskog partizanskog odreda napale Treći bataljon 749. nemačkog puka koji se iz Gornjeg Milanovca probijao ka Kragujevcu, ubile 10 i ranile 20 nemačkih vojnika i zaplenile dva nemačka tenka tipa „Hočkis“, a jedan uništile.

Delovi Užičkog NOP odreda napali četnike u Arilju i posle oštre borbe ponovo zauzeli ovo mesto. Poginulo oko 30 i zarobljeno oko 150 četnika. Istog dana partizani su ušli i u Ivanjicu, iz koje su četnici pobegli u pravcu Javora.

U borbi protiv ustaša prilikom hapšenja u Karlovcu poginuo član CK KPJ Josip Kraš (1900-1941), narodni heroj.


19. oktobar

U oslobođenom Užicu izašao prvi broj „Borbe“, organa KPJ, za koji je generalni sekretar KPJ Josip Broz Tito napisao uvodnik „Zašto izlazi Borba“, a član Politbiroa CK KPJ Edvard Kardelj napisao članak pod naslovom „Narodnooslobodilački odbori moraju postati istinski privremeni nosioci narodne vlasti“. To je prvi zapis o NO odborima i njihovim zadacima.

Odlukom CK KP Hrvatske formiran Glavni štab NOP odreda za Hrvatsku.

U Zagrebu, posle strahovitog mučenja, ustaše streljale člana KPJ i jednog od organizatora ustanak u Slavonskom Brodu Nikolu Babića Miku (1917-1941), narodnog heroja.


20. oktobar

U selu Očijevu, kod Kulen-Vakufa, četnici ubili člana CK KPJ i političkog komesara Štaba grupe NOP odreda za Liku Marka Oreškovića (1896-1941), narodnog heroja.

U Mariboru nemačka policija streljala člana PK KP Slovenije za Štrajersku Jožu Hermanika (1901-1941), narodnog heroja.

U Kraljevu nemačke okupatorske vlasti do tog dana streljale preko 5.000 ljudi od 15 do 60 godina starosti, koje su racijama od 10. do 20. oktobra pohapsile.


21. oktobar

U Kragujevcu Treći bataljon 749. puka nemačke 717. pešadijske divizije i Nedićev 5. dobrovoljački odred otpočeli masovno streljanje u kome su pobili oko 7.000 ljudi od 16 do 60 godina starosti, kao odmazdu zbog pretrpljenih gubitaka u borbama protiv partizana. Među streljanima su bili i politički komesar Kragujevačkog NOP odreda Svetozar Dragović Toza (1910-1941), član KPJ Nada Naumović (1922-1941) i direktor gimnazije Miloje Pavlović (1887-1941), narodni heroji.

U selu Sponcu, kod Lebana, od dela Kukavičkog NOP odreda i novodošlih boraca formiran Jablanički NOP odred.


23. oktobar

Delovi Romanijskog NOP odreda, sa jednim četničkim bataljonom, posle desetodnevnih borbi zauzeli Rogaticu i istovremeno sprečili intervenciju jednog domobranskog puka iz Sarajeva. Ustaško-domobranska posada se preko četničkih položaja izvukla prema Ustiprači. U borbama je, pored ostalih, poginuo komandir Prve čete Romanijskog bataljona Romanijskog NOP odreda Milenko Vitomir (1916-1941), narodni heroj.


27. oktobar

U selu Brajićima, na inicijativu Vrhovnog štaba NOP odreda Jugoslavije, održan sastanak između vrhovnog komandanta NOP odreda Jugoslavije Josipa Broza Tita i komandanta četničkih odreda Draže Mihailovića u cilju postizanja sporazuma o zajedničkoj borbi protiv okupatora. Josip Broz Tito je predložio sporazum u 12 tačaka. Draža Mihailović je odbio najvažnije tačke tog predloga: zajedničke operacije i formiranje zajedničkog operativnog štaba; stvaranje NO odbora; zajednička oprema i ishrana boraca; mobilizacija. Jedino je postignut sporazum o nekim manje važnim pitanjima i podeli ratnog plena. Na bazi tog sporazuma, Vrhovni štab NOPOJ-a je uputio četnicima u Požegi 5.000 kg žita, a Štabu četnika na Ravnoj gori isporučio 500 pušaka i 24.000 puščanih metaka.


27/28. oktobar

U Požegi četnici Draže Mihailovića nasilno skinuli s voza Milana Blagojevića (1905-1941), komandanta Prvog šumadijskog partizanskog odreda, španskog borca i narodnog heroja, koji se vraćao sa sastanka iz Vrhovnog štaba, i posle zverskog mučenja ga ubili.


29. oktobar

Kod sela Šujice, blizu Ljubljane, u borbi protiv italijanskih vojnika, poginuo komandir Moravčanske partizanske čete Janez Bizjak (1911-1941), narodni heroj.


30. oktobar

Delovi Birčanskog i Ozrenskog NOP odreda (oko 400 boraca) posle teških dvodnevnih borbi razbili Prvi bataljon 8 domobranskog pešadijskog puka i zauzeli selo Stupare. Time je spojena slobodna teritorija Birčanskog i Ozrenskog NOP odreda, odsečen Kladanj od Tuzle i uništen tuzlanski vodovod. Ranjen u toj borbi, na putu za bolnicu podlegao je ranama Pejo Marković (1920-1941), husinski rudar i narodni heroj.

Delovi Valjevskog i Užičkog NOP odreda sprečili pokušaj delova 342. pešadijske divizije da se iz Valjeva probiju ka Kosjeriću i Užicu i odbacili ih ka Valjevu. Pri tome uništena 2 tenka i ubijeno oko 300 nemačkih vojnika.


31. oktobar

Čačanski i Kraljevački NOP odred, uz podršku tenkovskog voda, izvršili noću snažan napad na Kraljevo. Tenkovi su se probili do centra grada, ali, ostavši bez podrške pešadije, morali su se povući na polazne položaje.


Novembar


1. novembar

U Ljubljani održana četvrta plenarna sednica Vrhovnog plenuma, na kojoj je prihvaćen program Oslobodilne fronte.

Kod sela Sv. Helene, blizu Celja, Prvi štajerski partizanski bataljon vodio borbe protiv nemačkih policijskih snaga. U borbi je poginuo puškomitraljezac Pohorske partizanske čete Angel Besednjak Don (1914-1941), narodni heroj.


2. novembar

Četnici Draže Mihailovića napali Užice, koje su branili delovi Užičkog NOP odreda. U borbama na Trešnjici delovi Užičkog NOP odreda uspeli da razbiju četničku grupaciju, odbrane Užice i izbiju pred Požegu.

Četnici Draže Mihailovića napali Moravičku četu Užičkog NOP odreda u Ivanjici. Posle 12-časovne borbe napad je odbijen, a četnicima naneti osetni gubici. U toj borbi poginuo je i politički komesar Ariljskog bataljona Stevan Čolović (1910-1941), narodni heroj.


3. novembar

Po naređenju Vrhovnog štaba NOP odreda, delovi Užičkog i Čačanskog NOP odreda napali četnike i posle oštre borbe koja je trajala čitav dan, zauzeli Požegu. među poginulima bio je i komandant Dragačevskog bataljona Čačanskog NOP odreda Bogdan Kapelan (1914-1941), narodni heroj.


5. novembar

U Beogradu nemačka policija i specijalna policija uhapsili oko 300 intelektualaca, pod izgovorom da su komunisti, masoni i anglofili, i kao taoce ih zatvorili u logor na Banjici.

U Užicu od Slovenaca, prognanih u Srbiju, formirana Slovenačka partizanska četa.

Kod sela Tulova, kod Vlasotinaca, poginuo politički komesar Kukavičkog NOP odreda Vladimir Đorđević (1905-1941), narodni heroj.


6. novembar

Bugarska policija uhapsila sekretara Pokrajinskog komiteta KPJ za Makedoniju Lazara Koliševskog. Rukovođenje Pokrajinskim komitetom preuzeo Bane Andreev.


7. novembar

Četnici Draže Mihailovića predali ultimatum Štabu Čačanskog NOP odreda: da se do 16 časova partizanska posada Čačka preda sa celokupnim naoružanjem, u protivnom će grad staviti pod artiljerisku vatru. Pošto je Štab Čačanskog NOP odreda odbacio ultimatum, oko 1.500 četnika je napalo grad. Delovi Čačanskog NOP odreda, pošto su preoteli artiljersku bateriju i jedan tenk, u ogorčenoj borbi koja je trajala do 3 časa po ponoći, razbili su napadače, zarobivši oko 400 četnika.


11. novembar

U SSSR-u otpočele emisije radio-stanice „Slobodna Jugoslavija“.


13. novembar

Otpočeo napad delova Užičkog NOP odreda na četnike Draže Mihailovića na Ravnoj gori. U borbama vođenim do 20. novembra četnici su bili potpuno razbijeni, zbog čega je Draža Mihailović zamolio prekid vatre i ponudio pregovore, što je Vrhovni štab NOP-a prihvatio.


13/14. novembar

U selu Divcima, kod Valjeva, komandant Jugoslovenske vojske u otadžbini Draža Mihailović vodio razgovore sa nemačkim šefom upravnog štaba komandanta Srbije dr Georgom Kislom, i obećao mu da će četnici voditi borbu protiv partizana, a neće pružati otpor nemačkim trupama.


15. novembar

U selu Gostilju, kod Podgorice, održano savetovanje Glavnog štaba NOP odreda za Crnu Goru i Boku na kom je izvršena detaljna analiza borbenih dejstava, stanja u odredima i aktivnosti odreda na terenu. Na savetovanju je zaključeno da se postojeća struktura partizanskih jedinica uskladiti sa odlukama Savetovanja Glavnog štaba NOP-a u Stolicama; Zatim je izneto brojno stanje NOP odreda: Zetski NOP odred - 1.735 boraca, Lovćenski NOP odred - 500 boraca, Durmitorski NOP odred - 1.340 i Komski NOP odred 900 boraca. Na savetovanju je donesena odluka da se formira Crnogorski NOP odred za operacije u Sandžaku, kako bi se olakšalo povlačenje partizanskih snaga iz Srbije.


17. novembar

Pod rukovodstvom političkog komesara Komande NOP odreda Korduna i Banije, Većeslava Holjevca, 24 borca Prvog kordunaškog partizanskog bataljona, preobučena u domobranske unforme, ušla u Karlovac s ciljem da oslobode Marijana Čavića Grgu, člana PK KPH za Karlovac. Pošto se Čavić nije nalazio u bolnici, već u policiji, ova akcija nije uspela. Pri povratku iz grada partizani su ubili 6 italijanskih vojnika i 2 ustaša.

U Splitu italijanski okupator uhapsio sekretara CK KPH Rada Končara, koji je pokušao da se spase bekstvom, ali je ranjen u nogu.


18. novembar

U selu Gložane, kod Kučeva, Požarevački NOP odred vodio oštru borbu protiv četnika i dobrovoljaca, u kojoj je, pored ostalih, poginuo i komandant Odreda Veljko Dugošević (1910-1941), narodni heroj. Posle ove borbe došlo je do osipanja boraca Požarevačkog NOP odreda.


20. novembar

U selu Metku (Medak), kod Gospića, četnici ubili komandanta Trećeg partizanskog bataljona Prvog ličkog NOP odreda "Velebit" Petra Vuksana Pekišu (1905-1941), narodnog heroja.


26. novembar

U Užicu Vrhovni štab NOP odreda Jugoslavije, na sastanku sa vojnim i političkim rukovodiocima NOP odreda, koji su bili zahvaćeni neprijateljskom ofanzivom, doneo odluku da se što upornije brani slobodna teritorija zapadne Srbije, a potom da se deo snaga povlači za Sandžak, a drugi deo zabaci neprijatelju za leđa i dalje dejstvuje na dodeljenim terenima. u vezi s tim, on je Glavnom štabu NOP odreda za Crnu Goru i Boku naredio da sa potčinjenim jedinicama poveća aktivnost prema Srbiji radi prihvata snaga koje se budu povlačile za Sandžak.


27. novembar

U Beogradu, u zatvoru Specijalne policije, zloglasnoj „Glavnjači“, od posledica višednevne policijske torture premunila članica KPJ Nadežda Nada Purić (1903-1941), narodni heroj.


28. novembar

Vrhovni štab NOP odreda Jugoslavije naredio Radničkom bataljonu Užičkog NOP odreda, koji je ojačan sa dve čete Užičkog i dve čete Posavskog NOP odreda (ukupne jačine 400-450 boraca) i jednim topom 75 mm, da na Kadinjači zatvori pravac Bajina Bašta-Užice, uspori napredovanje desne kolone nemačke 342. pešadijske divizije i time stvori vreme za izvlačenje glavnine partizanskih jedinica.

Kod sela Mrsaća, Samile, Slatine, Mrčajevaca i Vraćevšnice nemačka 113. pešadijska divizija savladala otpor delova Kraljevačkog, Kopaoničkog, Čačanskog i Kragujevačkog NOP odreda i ušla u Čačak i Gornji Milanovac.

Jedinice nemačke 342. divizije odbacile delove Užičkog NOP odreda sa položaja kod sela Okletac i zauzeli Bajinu Baštu, sela Kostojeviće i Dub.


29. novembar

Na Kadinjači delovi nemačke 342. pešadijske divizije, uz podršku avijacije, oko 8 časova napali ojačani Radnički bataljon Užičkog NOP odreda. U borbi vođenoj do podneva branioci Kadinjače nisu dozvolili neprijatelju da prodre u Užice. Tek kada je izginuo čitav Radnički bataljon, sa komandantom Užičkog NOP odreda Dušanom Jerkovićem (1914-1941), političkim komesarom Posavskog NOP odreda Borom Markovićem (1907-1941), narodnim herojima i komandantom Radničkog bataljona Andrijom Đurovićem, nemačke jedinice su uspele da pređu preko Kadinjače i istog dana uveče uđu u Užice.

Delovi nemačke 342. pešadijske divizije slomili otpor delova Posavskog i Užičkog NOP odreda u rejonima sela Karana, ušli u Užice, a zatim i Požegu, gde su se spojili sa delovima nemačke 113. pešadijske divizije.

Kod sela Drijetanja, blizu Užica, u borbi protiv nemačkih vojinika poginuli prvi predsednik Glavnog Narodnooslobodilačkog odbora Srbije Dragojlo Dudić (1887-1941) i sekretar Okružnog komiteta KPJ za Užice Želimir Đurić Željo (1919-1941), narodni heroji.

Glavni štab NOP odreda za Crnu Goru i Boku naredio preformiranje Durmitorskog NOP odreda u Durmitorski i Nikšićki NOP odred, a Zetskog NOP odreda u NOP odred „Bijeli Pavle“ i Zetski NOP odred. Tako je na teritoroji Glavnog štaba za Crnu Goru i Boku postojalo šest NOP odreda: Durmitorski, Lovćenski, Komski, Nikšićki, Zetski i „Bijeli Pavle“.

Po naređenju Štaba grupe NOP odreda za Liku formiran partizanski bataljon "Marko Orešković".


30. novembar

Na Ravnoj gori održano savetovanje četničkih komandanata na kome je komandant Jugoslovenske vojske u otadžbini Draža Mihailović govorio o vođenju borbe protiv partizana i o legalizaciji četničkih odreda kod okupatora.

U Čajetini, na Palisadu i Kraljevim vodama delovi nemačke 342. pešadijske divizije zarobili i pobili nekoliko stotina ranjenih partizana koji nisu mogli biti evakuisani zbog nedostatka transportnih sredstava.

U Goraždu potpisan sporazum između komande četničkih snaga u Bosni i Hercegovini i predstavnika Štaba italijanskog 6. armijskog korpusa o zajedničkoj borbi protiv partizana.

Kod sela Sjeničke Stijene, blizu Podgorice, bataljon "Marko Miljanov" Zetskog NOP odreda razbio ojačani italijanski bataljon alpinaca i odbacio ga ka Podgorici uz gubitke od oko 100 mrtvih i ranjenih i oko 60 zarobljenih italijanskih vojnika i oficira. Zaplenjeno: 6 minobacača, 2 mitraljeza, 17 puško-mitraljeza, 182 pušake, veća količina municije i ostale vojne opreme, među kojima i jedna radio-stanica. Partizani su imali 6 mrtvih i 10 ranjenih boraca.

Na području koreničkog sreza, po naređenju Štaba grupe NOP odreda za Liku formiran partizanski bataljon "Ognjen Prica".


Decembar


1. decembar

Crnogorski NOP odred za operacije u Sandžaku, posle desetodnevnog marša, izvršio napad na Pljevlja, gde se nalazio jak garnizon italijanske divizije „Pusterija“. Odred je, u oštrim borbama, uspeo da zauzme znatan deo grada, ali je bio prisiljen da se u zoru (2. decembra) povuče uz velike gubitke. Neprijatelj je imao 74 mrtva i oko 170 ranjenih vojnika, dok su partizanske snage imale 232 mrtva i 270 ranjenih boraca. Među poginulima su bili: komandant Jezersko-šaranskog bataljona Dušan Obradović (1913-1941), zamenik političkog komesara Jezersko-šaranskog bataljona Vuk Knežević (1908-1941), zamenik političkog komesara Nikšićkog bataljona „Peko Pavlović“ Lazar Radojević (1916-1941) i borac-bombaš Lovćenskog bataljona Petar Jovićević (1913-1941), narodni heroji.


2. decembar

Italijanske snage iz Karlovca otpočele dotada najveći napad na oslobođenu teritoriju Korduna. Partizanske jedinice su se povlačile do sela Grabovca, gde su sutradan uspele da zaustave italijanske jedinice i potisnu ih prema Karlovcu i Vojniću. Za vreme tog napada neprijatelj je palio sela, naročito na putu od Vojnića ka oslobođenoj teritoriji.


3. decembar

Dvadeset domobranskih i pet ustaških bataljona, iz doline reka Bosne i Spreče otpočeli Ozrensku operaciju s ciljem da unište Ozrenski NOP odred (jačine 4 partizanska bataljona) i obezbede komunikacije u dolini Bosne. Odred je u desetodnevnim neprekidnim borbama slomio neprijateljske napade i odbranio slobodnu teritoriju.


5. decembar

U tročasovnoj borbi na Mrakovici, na planini Kozari, delovi Drugog krajiškog NOP odreda gotovo potpuno uništili Drugi bataljon domobranskog 11. pešadijskog puka. Zarobljeno 92, a ubijeno 78 domobrana. U borbi je poginulo pet partizana, među kojima i član OK KPJ za Kozaru Dragoje Miljatović Švarc (1918-1941), narodni heroj.

Devet četničkih odreda (Zlatarski, Rogatički, Višegradski, Čajnički, Kalinovički, Prvi hercegovački (Fočanski), Prvi, Drugi, i Treći udarni, po sporazumu sa italijanskim okupatorskim vlastima, koje su ih naoružale sa oko 3.000 pušaka, preuzeli srezove Foču i Čajniče, a zatim izvršili masovan pokolj muslimanskog stanovništva (zaklali preko 5.000 ljudi, žena i dece), spalili nekoliko stotina kuća i opljačkali većinu naselja.


7. decembar

U selu Drenovi, kod Nove Varoši, održan sastanak Politbiroa CK KPJ na kome je odlučeno da se pristupi formiranju proleterskih brigada, kao viših formi u organizacionom razvoju oružanih snaga.

Član CK KPJ, Moša Pijade, obavestio vrhovnog komandanta NOP odreda Jugoslavije Josipa Broza Tita o uređenju bolnice na Žabljaku i o teškoćama oko smeštaja i zbrinjavanja velikog broja ranjenika i bolesnika posle neuspelog napada na Pljevlja.

U Dubrovniku predstavnici četničke Komande operativnih jedinica za istočnu Bosnu i Hercegovinu i Štaba italijanskog 6. armijskog korpusa potpisali preliminarni sporazum o saradnji u borbi protiv NOP-a.


9. decembar

U Ljubljani italijanska policija ubila političkog komesara Belokrajinske partizanske čete Jožu Mihelčiča (1904-1941), narodnog heroja.


11. decembar

U Čačku nemačke okupacione vlasti obesile sekretara Okružnog komiteta KPJ za Čačak i političkog komesara Čačanskog NOP odreda Ratka Mitrovića (1913-1941), narodnog heroja.


12. decembar

U Mariboru, u borbi protiv nemačke policije, poginuo sekretar PK KP Slovenije za Štrajersku Rado Iršič (1910-1941), narodni heroj.


13. decembar

Kod sela Krente, blizu Knjaževca, oko 80 nemačkih vojnika i 300 četnika Koste Pećanca napali Knjaževačko-boljevački NOP odred. U borbi poginulo 10 partizana među kojima i Milenko Hadžić (1902-1941), narodni heroj, a ostatak se po grupama probijo.


15. decembar

U Opčinama, kod Trsta, italijanska fašistička policija streljala glavnog urednika ilegalnog lista Julijske krajine „Istra" Josipa Tomažiča Pina (1915-1941), narodnog heroja.


16. decembar

Na predlog vlade, mađarski parlament doneo odluku o pripajanju okupirane teritorije Međumurja, Bačke i Baranje Kraljevini Mađarskoj.


17. decembar

U Beogradu, posle zverskog mučenja, streljan sekretar Mesnog komiteta KPJ za Beograd Miloš Matijević (1902-1941), narodni heroj.


19. decembar

U logoru na Banjici streljan član Pokrajinskog komiteta KPJ za Vojvodinu Mihalj Servo (1900-1941), narodni heroj.


20. decembar

Obavešteni o zemunici u selu Dobroj Vodi, kod Vranja, gde su se sklonili borci Vranjskog NOP odreda, bugarski vojnici su ih opkolili i posle žestoke borbe većim delom uništili. U borbi je, pored ostalih, poginuo organizator ustanka u vranjskom kraju Sima Pogačarević (1908-1941), narodni heroj.


21. decembar

Josip Broz Tito vrši smotru boraca Prve proleterske brigade

U Rudom, odlukom CK KPJ i naredbom Vrhovnog štaba NOP odreda Jugoslavije, formirana Prva proleterska udarna brigada, u čiji sastav su ušli: po jedan partizanski bataljon Kragujevačkog, Kraljevačkog i Prvog šumadijskog NOP odreda, Beogradski bataljon Posavskog NOP odreda, Prvi crnogorski (lovćenski) i Drugi crnogorski bataljon. Komandu nad brigadom je privremeno imao Vrhovni štab, a za političkog komesara je imenovan Filip Kljajić Fića.


22. decembar

U selu Gaočićima, kod Rudog, delovi Prve proleterske udarne brigade uništile ojačanu četu italijanske divizije „Pusterija“. Zarobljena su 124 italijanska vojnika, a zaplenjeno: 5 minobacača, 3 mitraljeza, 9 puškomitraljeza i oprema za preko 200 vojnika. Ovo je bila prva borba brigade, i ona se posle rata slavila kao Dan Jugoslovenske narodne armije.

U kamenolomu Tomišelj, kod Ljubljane, streljano 6 boraca Krimskog partizanskog bataljona, među kojima i Ljubomir Ljubo Šercer (1915-1941), narodni heroj.


23. decembar

U Zagrebu, u Kljajićevoj ulici, u borbi protiv ustaša prilikom hapšenja poginuo član KPH i jedan od organizatora udarnih grupa Janko Gredelj (1916-1941), narodni heroj.


24. decembar

U Pančevu, u borbi protiv Gestapoa, poginuo član Biroa PK KPJ za Vojvodinu i sekretar OK KPJ za Južni Banat Stevan Jovanović Stevica (1916-1941), narodni heroj.


25. decembar

U Rogatici Vrhovni komandant NOP odreda Jugoslavije Josip Broz Tito održao sastanak sa Edvardom Kardeljom, Aleksandrom Rankovićem, Mošom Pijade, Ivom Lolom Ribarom, Svetozarom Vukmanovićem, Rodoljubom Čolakovićem i Slavišom Vajnerom Čičom, na kome je razmotrena situacija u istočnoj Bosni i konkretizovan plan za dalja dejstva.


27. decembar

U Mariboru nemačka policija streljala 40 talaca, među kojima i ilegalnog partijskog radnika na terenu Maribora i Gornje Radgone Jožefa Kerenčiča (1913-1941), narodnog heroja i njegovog mlađeg brata Alojza.


29. decembar

Vrhovni štab NOP odreda obavestio Kominternu o nemačkoj ofanzivi u Srbiji, gubitku slobodne teritorije, borbama protiv četnika, formiranju Prve proleterske udarne brigade i tražio materijalnu pomoć od SSSR-a.


30. decembar

Glavni štab NOP odreda za BiH uputio u Podgrmeč dr Mladena Stojanovića, u cilju pomoći na konsolidaciji Prvog krajiškog partizanskog odreda.


Literautra


Portal NOB

Deo isključivo posvećen Narodnooslobodilačkoj borbi.

Moma Marković Pregled NOB-a u Srbiji. Kolarčev narodni univerzitet Beograd, 1947. godina

Hronologija oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije 1941-1945. „Vojno-istorijski institut“ Beograd, 1964. godina

Narodni heroji Jugoslavije. „Mladost“, Beograd 1975. godina.

Drugi svetski rat 1939-1945, „Narodna knjiga“ Beograd, 1980. godina

Branko Petranović Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, „Vojno-istorijski institut“ Beograd, 1992. godina















Share on Facebook
Share on Twitter
Share on Google Bookmarks
Насловна Документа Контакт Вести Едукација Галерија Press Истраживања Вести дана КОС